Dünyanın çirklənən havası

Amerikan filosof alimi Karl Hess “Torpaq üzərində arzular” kitabında yazırdı ki, “bizə gözoxşayan arzuların bazarı...müdrik, müstəqil respublika, öz təbii resurslarının qayğısına qalan, məsuliyyətli idarəçilər lazımdır”. Bu deyimdə bir ölkənin inkişaf və çiçəklənməsini ifadə edən önəmli amillər əksini tapıb. Onlardan biri də ətraf mühit məsələsidir. Alim haqlı olaraq bu vacib məsələni də iqtisadi inkişafın mühüm bir ünsürü kimi təqdim edir.

İqtisadçı obrazı və kimliyi haqqında bir neçə söz (II hissə)

Məhəmməd Talıblı, 3/6/14

Bildiyimiz kimi, iqtisadiyyatın birinci qanunu çatışmazlıqla və ehtiyacların necə həll olunması ilə bağlıdır. İqtisadiyyatda nəsə çatmısa, bununla bərabər iqtisadçının özündə də nəsə çatmır. İqtisadiyyatda nəyinsə çatışmazlığının birinci həll yolu ehtiyacları düzgün prioritetləşdirməyi tələb edir. Sonra iqtisadi qanunların hesabına alternativlərin dəyərləndirilməsi hesabına işə başlayırıq. İqtisadçının özündə də nələrinsə çatmaması bir neçə amillə sıx bağlı olur. Bu daha çox zaman və resurs çatışmazlığıdır. Fikrimcə, iqtisadçı hər şeydən əvvəl vaxtını düzgün dəyərləndirməlidir.

İqtisadçı obrazı və kimliyi haqqında bir neçə söz (I hissə)

Məhəmməd Talıblı, 29/5/14

Kimə iqtisadçı deməyi dartışmaq və onun universal tərifini vermək  əhəmiyyətli deyil. İqtisadçının kimliyi onun düşüncə sisteminin əhatə dairəsi və iqtisadi hadisələrə verdiyi reaksiyasındadır. Bu yaxınlarda oxuyub yekunlaşdırdığım Rolf Dobellinin “Məntiqi düşünmə sənəti”ndə bir məqam diqqətimi cəlb etmişdi. Müəllif əz əsərində iqtisadçılarla bağlı maraqlı bir məqama toxunaraq yazır ki, dünyada təxminən bir milyondan çox iqtisadçı var, amma onun neçəsi 2008-ci ildə baş verəcək qlobal iqtisadi böhranı öncədən xəbər verə bilmişdi?

Dünyanı dağıdan süni “zəlzələlər”

Səadət Cahangir, 24/5/14

Müharibələr yer üzünün süni zəlzələləridir. Ona görə süni ki, insan əliylə, bilərəkdən, düşünülmüş şəkildə törədilir. İtkisi də eynilə, təbii zəlzələdəki olduğu kimi, faciənin miqyasından asılıdır. Dünya yaranandan yer üzündən gəlib keçmiş zəlzələlərlə müharibələrin itkisini hesablasaq, hansı ağır gələr, kim bilir... Məlumdur, zəlzələlər böyük dağıntılar və itkilər gətirir. Bu faciələr çox zaman həm minlərlə insan həyatı, həm də böyük iqtisadi itkilər bahasına başa gəlir. Uzağa getməyək, bu gün Ukraynada yaşanan fəlakətlər süni “zəlzələ”nin yaratdığı dəhşətləri açıqca göz önündə canlandırır...

Bank sektorunda liberalizminin zərurəti (II hissə)

Məhəmməd Talıblı, 22/5/14

Bildiyimiz kimi, Azərbaycanda bank sektoru 2 mərhələdən ibarətdir: Mərkəzi Bank (MB) və kommersiya bankları. MB bir monetar orqan olaraq tənzimləmə alətlərindən istifadə etməklə kommersiya bankları arasında əlverişli oyun qaydaları müəyyənləşdirməlidir. Bu oyun qaydaları həm kreditorlar üçün, həm də müştərilər üçün ortaq nöqtələrin uzlaşmasına xidmət etməlidir. Belə uzlaşma nöqtələri hansısa tərəflərdən birinin maraqlarını ifrat müdafiə edərsə, bu zaman hər iki subyektin bir cazibə dairəsində olması və görüşməsi mümkün olmayacaq. Bu isə ölkə iqtisadiyyatının “qan-damar” sisteminin iflic olması deməkdir.

Bank sektorunda liberalizminin zərurəti (I hissə)

Məhəmməd Talıblı, 19/5/14

Ölkənin “qan-damar sistemi” olan bank sektorunda liberallaşma siyasətinin tətbiq olunması bir neçə baxımdan vacibdir. Bu zərurətin dərk olunması bir neçə problemə yanaşmada özünü göstərməkdədir. Bank sektorunda mövcud problemlər olmasaydı, heç şübhəsiz ki, liberallaşma zərurətin də əsaslandırmaq mümkün olmazdı.

Bildiyimiz kimi banklarda kreditlərin yüksək faiz səviyyəsi vətəndaşları və biznes subyektlərini narahat edən məsələlərdəndir. Ölkədə 26-33 faiz həddində dəyişən kredit faizlərindən istifadə edən benefitlər dövriyyəyə daxil etdikləri bahalı kredit faizləri və nəzərə aldıqları gəlirlərlə bazarda mal və xidmətlərin qiymətini bahalaşdırırlar.

“Bir pəncərə” və ya “boş vedrə”

Səadət Cahangir, 7/5/14

“Zəngin ölkə” demək, hələ zəngin insanların yaşadığı məmləkət anlamına gəlməz. Nə çox dünyanın sərvəti başından aşan bənzər məkanlarında yoxsulluq səviyyəsindən aşağı düşüb zülm içində can çəkən insanlar. Təbii sərvət bir ölkənin qənimətidir, yoxsa lənəti, bunu söyləmək də zor. Dünyada hər il ən zəngin insanların siyahısı elan olunur. Bizim  ölkədə elə şəffaf bir siyahı yox. Ola da bilməz. Bir ölkədə gərək güclü sahibkarlar olsun ki, onların arasından milyoner və milyarderlər də çıxsın ortalığa. Monopoliya və özbaşınalıq sayəsində yurdun var-yoxu bir ovuc güc sahibinin cibinə axırsa, hansı sahibkarlıqdan söhbət gedə bilər?

Sovetsayağı pasportlaşdırma

Səadət Cahangir, 2/5/14

Zamanında bizim orta məktəb dərsliyinə Vladimir Mayakovskinin məşhur bir şeri salınmışdı - “Sovet pasportu”. SSRİ məkanında, bəlkə də, onu əzbər bilməyən yox idi. Bəndlərin bir qismini bu günə kimi  unutmamışam. Pafoslu və həyəcanlı şeirdi, Rəsul Rza da gözəl tərcümə etmişdi. Sərhəd məntəqəsində yoxlama zamanı sovet pasportuna nifrətlə baxan qərb gömrükçülərinə o şeirin sonunda belə bir mesaj vardı: “Alın aaa, yana-yana qalın aaa, mən sovet vətəndaşıyam!”

Azadlıqdan qaçmaq iztirabı

Məhəmməd Talıblı, 28/4/14

Azadlıq dəyəri üçün vuruşmaq insanın şəxsi həyatına xoş sürprizlər vəd etmir. Bu yolda həbs də var, sürgün də. Azadlıq yolunda çörəklə imtahana çəkilmək bu məşəqqətlərin ən asanıdır. Bu yolda addımbaşı fiziki və maddi çətinliklərlə üzləşə bilərsiniz. Amma azadlıq dəyərləri üçün vuruşan insan vicdanı ilə üz-üzə qalanda heç bir mənəvi əzab çəkmir. Çoxsaylı maddi itkilər və sıxıntılar belə sənin ruhi iztirablarını mümkünsüz edir. Çünki onun sənə verdiyi güc onun yolunda çəkilənlərdən daha ağırdır.

Azadlıq aclığı

Səadət Cahangir, 21/4/14

Bakıda baharı xatırladan az şey var. Yaşıllıq adına paytaxtın qırılıb tükənməkdə olan tək-tük ucaboylu ağacları da bir-birinin gözünü çıxaran yöndəmsiz binaların arxasında itib-batıb. Heyrətləndiricidir, yaşadığımız məhlədə bu boz mənzərələrin soyuqluğunu və sıxıntısını bir bülbül səsi pozur hər səhər. Demək, bəzən həbsxana hüdudlarından içəri də bülbüllər gəlib çıxır. Kim bilir, bəlkə insanı dərin kədərindən ovundurmaq üçün bir təsəlli, bir ümid müjdəçisi kimi yolunu salır o gözəl səsli quşlar buralardan. Zamana qarşı dayanmağın imkansızlığına, baharın bir gün mütləq gələcəyinə inandırmaq üçün...

Syndicate content