Dünyanın dəyişən havası...

Səadət Cahangir, 5/12/13

Səksəninci illər sovetlər məkanında “siyasi zəlzələ” başlayanda elə təsəvvür yarandı ki, artıq köhnə dünya ilə həmişəlik vidalaşmağın zamanı çatıb və bizi yalnız gözəl  günlər gözləyir. Kim bilirdi ki, köhnəlikdən və istibdaddan qurtulmağın yolu bu qədər əzablı olacaq. Kim bilirdi ki, sovetlər adlanan div bir imperiyanın əllərindən qurtulub rahat nəfəs almağa macal tapmamış, başımıza yeni-yeni bəlalar gələcək. Kim bilirdi ki, bu sosializm deyilən zəhrimarın beyinlərdə kök salmış dərin zoğlarını təmizləmək hələ neçə illər vaxt aparacaq...

Azadlıq, yoxsa kolbasa bolluğu...(III hissə)

Məhəmməd Talıblı, 26/11/13

Mövzunun leytmotivi olduqca sadədir. Ölkədə azadlıq yoxdursa, amma yüksək maddi təminat və onu simvollaşdırılan “kolbasa bolluğu” mövcuddursa, bu cəmiyyətin “mədəsi” üçün yetərlidirmi? Bununla cəmiyyət bir sosial orqanizm olaraq özünü xoşbəxt hesab edə bilərmi? Fikrimcə, xeyr! Bir anlığa düşünək ki, cəmiyyətdə heç bir azadlıq yoxdur, amma iqtisadi rifah səviyyəsi yüksəkdir. Əslində,  azadlığın sərhədləri genişləndikcə insanların rifahı səviyyəsi artır. Hər cür azadlıqlardan məhrum olan cəmiyyətdə heç bir yüksək səviyyəli rifahdan danışmaq mümkün ola bilməz. Azadlığın sərhədləri ildən-ilə genişləndikcə, insanın azad təşəbbüsləri və istəkləri də ona adekvat artır. Ona görə, azadlıqlar uğrunda mübarizə davamlı (permanent) proses olmalıdır.

Söz yarası öldürməz, amma...

Səadət Cahangir, 21/11/13

Dünyada söz davası, bəlkə də, elə söz yarandığı gündən başlayıb. Söz azadlığı hər bir insanın təməl haqqıdır, doğru. Öz haqqının müdafiəsi üçün səsini çıxara bilməyən, sözünə qadağa qoyulan ölkədə insan necə azad ola bilər? Amma söz həm də bir silahdır axı, öldürməz, amma öldürməkdən betər edər. Heç şübhəsiz, dünyanın bütün totalitar cəmiyyətlərində səlahiyyət sahiblərinin sözdən qorxması boşuna deyil. Həqiqi mənada, sözün böyük davalarda ən kəskin silah qədər gücə sahib olduğu hər zaman özünü doğrudur.

Azadlıq, yoxsa kolbasa bolluğu...(II hissə)

Məhəmməd Talıblı, 16/11/13

Ədalətli cəmiyyət konstitusiya ilə bütün növ hüquqları və sosial təminatı özündə ehtiva edən cəmiyyət deyildir. Konstitusiya ilə insanlar üçün nəzərdə tutulan azadlıqlardan bəhs edilməsi hələ onların bizə verilməsi anlamına gəlmir. Hətta ən yüksək səviyyədə hüquqların təsbit olunduğu hüquqi sənədlər də xalqların azadlıq ideyaları ilə birbaşa bağlı olduğunu sübut etmir. Çoxlu sayda ölkələrin tarixi göstərir ki, hüquqların tapdandığı dövlətlərin hüquq sistemlərinin məzmunu azadlıqların ali təminatını yaradan ölkələrdən heç də geri qalmır. Amma belə ölkələrdə minimal azadlıqlardan belə danışmaq mümkün  olmur.

Zənginliyin və bolluğun açarı...

Səadət Cahangir, 11/11/13

Gözəl biznes mühiti zənginlik və bolluğun açarıdır. Dünya yaranandan yalnız sahibkarlığa normal şərait yaratmış və geniş imkanlar açmış ölkələr xoşbəxtliyin yolunu tapıb irəli getmişlər. Uzaq sərhədləri aşan və min kilometrlərlə məsafələrdəki insanları yaxınlaşdıran, şübhəsiz, iqtisadi çiçəklənməyə əsas yaradan biznesin gücüdür.

Bu gün dünyanı bir düymənin möcüzəsinə bağlayan texnoloji inqilabların sirrini də, təbii, azad biznesin inkişafında aramaq lazımdır. Məhz bu texnoloji sıçrayışlar sayəsində, demək olar ki, dünyanın informasiya məkanı hər gün işıq sürəti ilə dəyişir. Əldə olunan uğurların parlaq nəticələri də göz önündə...

Azadlıq, yoxsa kolbasa bolluğu...(I hissə)

Məhəmməd Talıblı, 6/11/13

Azadlıq haqqında bütün insanlar düşünür. Onların bir qismi yalnız azadlığın boğulmasını tez-tez gördükcə, buna ehtiyacın nə qədər böyük olduğunun fərqinə varır. Başqa birisi azadlığın gərəksiz bir ideya olduğunu zənn edir, amma öz təcrübəsində adi bir hadisə ilə üzləşib, azadlığın olmadığına görə həyatı cəhənnəmə çevriləndən sonra onu dəyərini yenidən kəşf edir. Əslində, azadlığın bir dəyər olaraq cəmiyyətdə təşəkkül tapmaması cəmiyyətin təkcə mənəvi deyil, hüquqi, siyasi, iqtisadi azadlıqlarının sərhədlərinin nə qədər dar olduğunu göstərir.

Qanunsuz və zorsuz harmoniyada…

Səadət Cahangir, 27/10/13

İnsan azadlığı və insan haqları prinsipləri hələ çox qədimlərdən dünya filosoflarının diqqətini çəkən mövzulardan olub. Bu bəşəri dəyərlərlə bağlı mühüm təlimlərin əsasən qərbdə yarandığı məlum olsa da, o, heç də şərq filosoflarının yaradıcılığından yan keçməyib. Hələ eramızdan əvvəl təxminən 6-cı əsrdə yaşamış Çin filosofu Lao Tzu yazırdı ki, “qanun və zor olmadan insanlar harmoniyada yaşayardı”. Şərqli düşüncə adamının fəlsəfi fikirlərinə münasibətini bildirən amerikan alimi Deyvid Boaz deyir ki, “ Tao fəlsəfəsi şərq fəlsəfəsi ilə əlaqəli olan mənəvi aydınlığın klassik bəyanatıdır”.

Büdcə imkanları və son artımlar

Məhəmməd Talıblı, 25/10/13

Son aylar ölkə Prezidenti müxtəlif sosial qrupları əhatə edən artımlarla bağlı sərəncamlar vermişdir. Bu artımların büdcənin  mövcud imkanlarına nə qədər adekvat olub-olmadığı ilə bağlı bəzi suallara cavab axtarmalı olacağıq.

Son artımlarla bağlı sərəncamın tələblərinə görə, ölkədə minimum əməkhaqqı sentyabrın 1-dən 105 manat və ya 134 dollar olacaq. Buna qədər əmək haqqının minimal məbləği 93,5 manat təşkil edib. Bəzən minimum əməkhaqqının həddinin müəyyənləşməsi bəzi vətəndaşlarımız tərəfindən tam anlaşılmır.

Dövlətlərin və xalqların büdcələri

Məhəmməd Talıblı, 21/10/13

Dövlətlərin büdcəsi haqqında müəyyən məlumatlara malik olduğumuz halda, xalqların büdcə anlayışı ilə bağlı nisbətən daha az məlumata malikik. Çünki hər xalqın öz ailə büdcələrini necə etməsi haqqında özünəməxsus yanaşması, üsulları və dəyişən fərqləri var. Xərclənmə ilə bağlı bu millətlərin formalaşan ənənəvi obrazları ilə assosiasiya olunan bəzi sözləri tez-tez eşidirik:  “Amerikalılar belə xərcləyir”, “Almanlar belə qənaətcildirlər”, “Azərbaycanlılar belə bədxərcdirlər” və s.. Bu ölkələrin də hər birində dövlət büdcələri ilə, xalq olaraq ailə büdcələri və onların idarə edilməsində fərqlər var. Araşdırmalar göstərir ki, dövlətlərin büdcələri nə qədər böyükdürsə, həmin dövlətlərin milli  büdcələrindən bir o qədərdə qənaətlə və səmərəli istifadə edirlər.

Liberal ticarətin üstünlükləri (II hissə)

Məhəmməd Talıblı, 30/9/13

“Ağıllı ailə başçısı heç vaxt ailəsi üçün lazım olan məhsulların hamısını özü istehsal etməyə cəhd etməz. Dərzi özü üçün ayaqqabı tikməyə cəhd etməz, onu çəkməçidən alar, çəkməçi də özünə paltar tikməz, onu dərzidən alar.” İqtisadiyyatın atası Adam Smit

 

Liberal ticarət siyasəti; kimlər udur və uduzur?

Liberalizm sadəcə olaraq bir moda deyildir. Dünyanın inkişaf səviyyəsi elə bir həddə gəlib çatdı ki, ticarət münasibətlərinin açıqlığı və şəffaflaşdırılması bir zərurətə çevrilmişdir.  Liberal ticarət nə üçün lazımdır, onun sadə vətəndaşın həyatında və ölkənin inkişafında rolu nədir, liberal ticarət bəşəriyyətin tarixi taleyində rolu nədən ibarət ola bilər və s. kimi sualların sayını çoxaltmaq olar. Amma  bütün bu sualların cavabları müxtəlif məzmunlu və əhatəlidir.

Syndicate content