İqtisadiyyatın keşikçiləri, yoxsa böyük israfçılar?..

Səadət Cahangir, 16/4/13

Bu yaxınlarda məşhur forumların birində belə bir disskusiyaya rast gəldim: günümüzdə  insanı daha çox nə xoşbəxt edə bilər və pulun xoşbəxtlikdə payı nə qədərdir? Mövzu ilə bağlı sonsuz sayda cavablar verilmişdi-məntiqli və ya məntiqsiz. Bir cavab diqqətimi çəkdi. “İnsanı daha çox ədalətli cəmiyyət xoşbəxt edə bilər, çünki o, olan yerdə insanın dəyəri ən düzgün ölçüdə verilir və hər kəs qabiliyyətinə görə mükafatlandırılır”.

İqtisadi artım keyfiyyəti (I hissə)

Məhəmməd Talıblı, 10/4/13

Tez-tez eşidilən ifadədir. İqtisadi artımımız bu qədər artdı, ÜDM əvvəlki illərə nisbətdə bu qədər yüksəldi və s.. İqtisadi artım ifadəsi 2 formada anlaşıla bilir. Birincisi, peşəkar iqtisadçıların bunu necə qiymətləndirməsi və təhlillər fərqli mənzərəni ortaya çıxarır. İkincisi, sadə vətəndaşın özü  üçün çıxardığı dərslərdir. Yəni, sadə vətəndaş düşünür ki, ölkədə ÜDM 2 dəfə artırsa, demək mənim həyatımda iqtisadi artım 2 dəfə yüksəlir. Bəzən isə düşüncələrdə iqtisadi artım iqtisadi inkişafın özü kimi beyinlərdə assosiasiya olunur.

Hüquq və mənəviyyat bir-birinə ziddirsə...

Səadət Cahangir, 1/4/13

“Əgər hüquq və mənəviyyat bir-birinə ziddirsə, vətəndaş qəddar bir seçim qarşısındadır-o ya əxlaq hissindən, ya da hüquqa hörmətdən imtina etməlidir”(F. Bastiat)

Eyni motivlə baş vermiş iki ayrı hadisəyə fərqli hüquqi yanaşma sizdə hansı təsəvvür yaradar? Aydınlıq üçün yaxın zamanlarda baş vermiş, hər kəsin xəbərdar olduğu iki qəza hadisəsini misal gətirəcəyəm. Xatırladığınız kimi, ötən ilin payızında gənc müxalif siyasi fəallardan biri avtomobil qəzası törətmişdi.

İqtisadiyyatda insan dəyəri

Məhəmməd Talıblı, 25/3/13

Ötən həftə BMT-nin İnkişaf Proqramı 2013-cü il üçün özünün İnsan İnkişafı İndeksinin 23-cü hesabatını açıqladı. İlk ənənəvi yanaşma bundan ibarət olur ki, görəsən, bu hesabatda ölkəmizin mövqeyi haradadır? Əslində insanın dəyərli bir kapital kimi və iqtisadiyyatda onun rolu haqqında danışmaq istəyərkən, bu hesabat ona bir vasitə oldu.

Qanunverici maşının mexanizmi olmaq...

Səadət Cahangir, 21/3/13

Bu yaxınlarda keçmiş vicdan məhbuslarından biri  həbsxana həyatı ilə bağlı xatirələrini anladan zaman bir məsələ xüsusi diqqətimi çəkdi. Yaşadığı cəmiyyətdə öz hüquqlarının qorunması naminə kiçik bir addım atmağa belə tənbəllik edən insanlar, həbsxanaya düşəndə daha artıq əzilirlər. Çünki orada ədalət buradan daha pozğun, qanun daha tapdanmış, hüquq daha deformasiya olunmuş  durumdadır.

Dövlətləri iqtisadiyyatdan necə qovmalı? (II Hissə)

Məhəmməd  Talıblı, 18/3/13

Özü-özünü tənzimləyən iqtisadiyyat

İqtisadiyyatda dövlətin rolu ilə bağlı məşhur iqtisadçı alim Fridrix Hayek yazırdı: ”İstehsalın, bölgünün və mübadilənin tamamən dövlətsizləşdirilməsini istəyən kollektiv iqtisadi planlamadan qaçaraq  totalitar tiranlığa çevrilir.” Yəni, dövlət  iqtisadiyyata müdaxilə etdikcə, onun müəyyən fəsadları üzə çıxdıqca və iqtisadiyyatda da daha bizlər çox dövləti gördükcə, bu daha çox azad iqtisadiyyatın “nəfəsliklərini” bağlamış olur.

Merkantilizm bazara qarşı

Manuel F. Ayau, 4/3/13

Məlumdur ki, bazar iqtisadiyyatı təsərrüfat fəaliyyəti üçün əlverişli şəraiti qoruyan və fərdi sahibkarlar üçün həvəsləndirmə vasitələrini əsirgəməyən dövlət idarəetmə sistemini nəzərdə tutur. Müasir dövrdə, bazar iqtisadiyyatının mahiyyətini təşkil edəcəyinə inandıqları bu cür şəraiti yaratmağa cəhd etmək bəzi siyasətçilər – hətta bəzi hökumətlər arasında dəb halını alıb.

Onların gəldikləri nəticə, sistemin benefisiarları: həmkarlar ittifaqı, fərdi sahibkarlar, təsərrüfat fəaliyyəti ilə məşğul olanlar və sair tərəfindən təşviq edilən, dəstəklənən və həyata keçirilən bazarı məhv edən və tarixdə merkantilizm adlanan cərəyandır.

Dövlətləri iqtisadiyyatdan necə qovmalı?

Məhəmməd Talıblı, 27/2/13

İqtisadçılara arasında uzun müddət davam edən mübahisə nöqtələrindən biri də dövlətlərin iqtisadiyyata müdaxilə səviyyəsi və onun sərhədinin müəyyənləşməsi ilə bağlı olub. Bu mövzu daha çox 1928-33-cü illərdə qlobal böhrandan (“Böyük depressiya”) sonra aktuallaşmağa başladı. Məhz bundan sonra 60-cı illərə qədər olan dövrü Keyns dövrü adlandırdılar. Çünki, Con Meynard Keyns dövlətin iqtisadiyyata müdaxiləsinin əsas tərəfdarı kimi çıxış edirdi.

İnsanların, yoxsa qanunların hakimiyyəti?..

Səadət Cahangir, 20/2/13

İqtisadiyyat üzrə “Nobel” mükafatı laureatı Fridrix Hayek ”Azadlıq konstitusiyası” əsərində qanunun aliliyi məsələsinin izahına geniş  yer ayırıb. Böyük iqtisadçı alim yazırdı ki, qanunlar hamıya tətbiq olunmalıdır-o cümlədən idarəçi şəxslərə. Bu, onun qanunlarla bağlı prinsipinin əsasında dayanan amil idi. Həmin prinsiplə o əsaslandırırdı ki, heç kim qanundan yüksəkdə deyil. İstənilən zorakı hakimiyyətin qarşısını almaq üçün hakimiyyət bölünməlidir. Bu qanunların ədalətlə həyata keçirilməsinə nəzarət etmək üçün müstəqil məhkəmə sisteminin olması zəruri məsələdir.

Həyat sığortası və həkim mərhəməti

Səadət Cahangir, 14/2/13

Təxminən iki il əvvəl Tom.G. Palmerin bir məqaləsini tərcümə etmişdim. Məqalə belə adlanırdı - “Qazanc məqsədi güdən tibb və mərhəmət motivi”. Bu məqalə o qədər xoşuma gəlmişdi ki, 6 səhifəlik yazını indiyədək az qala sətir-sətir xatırlayıram. Onurğa sütununun çatlayan diskindən əziyyət çəkən müəllif  şəxsi təcrübəsinə əsaslanaraq, kommersiya əsaslı və qeyri - kommersiya əsaslı tibb müəssisələrində başına gələnləri qələmə almışdı. O, müalicə üçün müraciət etdiyi həmin müəssisələrdə eyni prosedurun fərqli icra üsullarını anlatmaqla iki fərqli xidmət keyfiyyətini ortaya qoymuşdu. Təbii, bu problem bizə bir ingilis və amerikandan daha çox “doğmadır”.

Syndicate content